AI-geletterdheid blijft een verplichting, in aangepaste vorm

Toen de digitale omnibus voor AI in juli in werking trad, ging de aandacht naar het uitstel van de hoogrisico-verplichtingen. Onopgemerkt bleef dat artikel 4 van de AI-verordening, over AI-geletterdheid, buiten dat uitstel valt. De verplichting is niet geschrapt. Wel is de formulering aangepast.

Wat er veranderde

De oorspronkelijke tekst vroeg om maatregelen om zoveel mogelijk te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij het personeel en bij anderen die namens de organisatie met AI-systemen werken. De aangepaste tekst vraagt om maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, met de uitdrukkelijke toevoeging dat er geen specifiek niveau wordt geëist. Het verschil zit in het karakter van de plicht: van een niveau dat je zoveel mogelijk moet bereiken naar inspanningen die je moet kunnen aantonen.

Dat is voor werkgevers niet alleen goed nieuws. Een resultaatsverplichting is zwaar, maar wel duidelijk. Een inspanningsverplichting verschuift de vraag naar wat genoeg is en die vraag beantwoordt uiteindelijk een toezichthouder.

Wat het betekent voor L&D

Voor de opleidingsverantwoordelijke is dit een van de weinige plekken waar Europese wetgeving rechtstreeks tot scholing verplicht. Drie punten zijn praktisch relevant.

Het gaat niet alleen om eigen personeel. De verplichting strekt zich uit tot mensen die namens de organisatie met AI-systemen werken. Dat vangt ingehuurde krachten en gedetacheerden. Wie met veel externen werkt, moet dus bedenken hoe die groep wordt bereikt en of dat contractueel is geregeld.

De maat is de context. De verordening koppelt het gevraagde niveau aan de kennis, ervaring en rol van de betrokkenen en aan de context waarin de systemen worden gebruikt. Een medewerker die met een tekstgenerator werkt heeft een ander niveau nodig dan iemand die een beoordelingssysteem bedient. Eén algemene e-learning voor de hele organisatie is dus zelden het juiste antwoord en tegelijk zelden helemaal fout. Het gaat om de onderbouwing.

Aantonen is het echte werk. Bij een inspanningsverplichting is de vastlegging de kern. Wie deed wat, wanneer, met welke inhoud en waarom paste dat bij die rol. Dat is administratie die L&D toch al voert, mits de deelname per rol te reconstrueren is. Vaak is dat het punt waar het bij organisaties knelt: het leerplatform weet wie een module heeft afgerond, maar niet in welke rol iemand toen zat.

Toezicht

Op Europees niveau ligt het toezicht bij het AI-bureau en de nationale toezichthouders. In Nederland is het toezicht op algoritmes en AI in opbouw, met de Autoriteit Persoonsgegevens in een coördinerende rol. Voor wie de tijdlijn van de verordening als geheel wil volgen: die staat in hoogrisico-regels AI-verordening uitgesteld tot december 2027.

Waar het misgaat

De valkuil is een cursus AI-geletterdheid aanschaffen, iedereen erin duwen en het afvinken. Dat is precies wat een inspanningsverplichting niet is. De verordening vraagt om maatregelen die passen bij rol en context, niet om een certificaat per medewerker.

De omgekeerde valkuil is niets doen omdat de tekst is verzacht. De plicht is er sinds februari 2025 en de aanpassing verandert daar niets aan. Een organisatie die in 2027 moet uitleggen wat ze aan AI-geletterdheid heeft gedaan en met lege handen staat, heeft aan het woord "inspanningsverplichting" weinig.

Een verstandige tussenweg is de inventarisatie die je toch al maakt voor de hoogrisico-vraag koppelen aan het scholingsplan. Je weet dan welke rollen met welke systemen werken en dat is meteen de onderbouwing van je aanbod.